23 Oct

Door

De discipline van de dialoog

October 23, 2017 | By |

Welke toekomst heeft de dialoog?

Jinek meldde in een voorbeschouwing van haar nieuwe programma over Amerika een opmerkelijke ervaring. In de VS  zijn er veel gezinnen waar gesprekken over Trump helemaal uit de hand lopen. Dat gebeurt zo vaak en zo heftig dat er hulplijnen in het leven zijn geroepen. Deze gezinnen in nood kunnen een hulplijn bellen om weer met elkaar in dialoog te komen. Gezinnen ontdekken zo dus dat een discussie over een lastig onderwerp je van elkaar verwijdert en je met de hulp van de dialoog weer met respect naar elkaar kan luisteren.

Marli Huijer, vorige Denker des Vaderlands, noemt dat het inzetten van externe discipline. Zij heeft ‘gebruik van discipline’ uitgebreid onderzocht en beschreven. Ze maakt het daarbij niet al te ingewikkeld als ze het principe uitlegt: “Discipline zetten we in om ons doel makkelijker te kunnen bereiken. En als die inzet lastig is, dan grijpen we naar hulpmiddelen: externe discipline.”. Ze geeft daarbij het voorbeeld van het stoplicht, dat ons helpt in de verkeerschaos toch veilig en vlot van A naar B te gaan. “Discipline is ook een keukenmes“, zegt zij. “Je kunt er het brood mee snijden, maar ook elkaar er lelijk mee verwonden”. Discipline inzetten voor waar het voor bedoeld is, is dus wel van belang.

Je wilt harmonie in je gezin en toch complexe en emotionele onderwerpen bespreken. Dan is het zaak de gespreksdiscipline in te zetten die daarbij past. Dat is de dialoog, welke is gekenmerkt door oordeel uitstellen, luisteren, vanuit jezelf sprekenrespect. Dat we uit verschillende gespreksdisciplines meer bewust willen kiezen voor de dialoog, hoor je steeds vaker. Meestal omdat er behoefte is de sociale samenhang te versterken. Met die doelstelling is bijvoorbeeld de Stichting Nederland in Dialoog ontstaan, als reactie op 9/11 en versterkt door de moorden op Pim Fortuin en Theo van Gogh. Er gebeurt helaas erg veel dat het motief van deze ideële stichting bevestigt.

Naast sociale redenen wordt de dialoog als gespreksstijl steeds vaker genoemd in relatie met economische motieven. Voor het vormgeven aan het huidige ideeën tijdperk is de dialoog onmisbaar. In de wetenschap wordt de dialoog opgevoerd om handen en voeten te geven aan chaos- en complexiteitstheorie. In managementliteratuur zoals Leren samenwerken tussen organisaties, Verdraaide organisaties, Weconomics en Door de bomen het bos zien wordt de dialoog opgevoerd. Op uitvoerend niveau bij participatie, co-creatie, en zelforganisatie wordt de dialoog door specialisten aanbevolen.

Deep democracy, appreciative inquiry, socratische dialoog, resultaatgerichte dialoog. We zien de dialoog, of kenmerken ervan, verschijnen in verschillende vormen. Zowel met sociaal als economisch oogmerk.

Dialoog als discipline
Toch zien we dat het maar een klein deel van de samenleving lukt om dialoog als discipline te hanteren. Managers nemen het zich bij iedere verandering voor. Het staat in beleid- en strategienota’s, maar het verval in onze voorkeursstijlen discussie, overtuigen en debat is groot. Deze gespreksdisciplines richten zich vooral op machtsverdeling, punten scoren op winnen en verliezen. De energiestroom stokt in plaats van dat die stroomt. ‘Debate’ betekent letterlijk ‘neerslaan’. Wanneer je zaken als respect, verbinding, co-creatie en participatie wilt, dan werken deze disciplines als het verkeerd gebruikte keukenmes. Je verwondt elkaar en ook jezelf. Dat kan in een gesprek over Trump al vrij ernstig worden, ontdekken gezinsleden in Amerika.

In het industriële en kennis tijdperk zijn discussie, debat en overtuigen verankerd in onze samenleving en worden nu gebruikt voor de verkeerde doelen. Ze worden vastgehouden in onze maatschappelijke systemen: onderwijs, de kerk, bedrijfsleven, sport, politiek, overheid. Als het anders moet dan is er wel een specialist die kan worden ingezet om ze weer in dialoog te brengen, maar dan is het te laat. William Isaacs zegt in zijn boek ‘Dialogue’: “Wanneer een rivier in de bron wordt verontreinigd, dan is zuiveren aan de monding niet efficiënt.”

In de toekomst zullen niet alleen die gezinsleden in Amerika leren dat als je een gevoelig en complex thema wilt bespreken, het van belang is bewust te kiezen voor de dialoog. Ook in Nederland worden we ons steeds bewuster dat deze gespreksstijl nodig is om weer verbinding met elkaar te maken. Naast aandacht voor rekenen had het deze regering gesierd ook de ontwikkeling van dialoog als gespreksstijl in de onderwijs afspraken op te nemen. In de toekomst aan de bron werken, betekent de dialoog als discipline aanreiken in ons onderwijs. Geen debat competities meer, maar dialoog contests.

We zijn genoodzaakt om bewust te leren kiezen, omdat de dialoog helpt om in deze complexe tijd samen beter van A naar B te komen. Zonder steun van externe discipline, die je pro actief kan inzetten, zal het echter niet lukken. Discussie is als gespreksstijl te diep geworteld in onze westerse samenleving en de hulplijnen dragen te weinig bij aan de gewenste zelfontwikkeling. In deze complexe tijd is een externe discipline nodig die je helpt bewust voor de dialoog te kiezen of soms zelfs zachtjes dwingt. 

Sinds kort ligt de samenwerken app van de STAP-dialoog in de stores. Een externe discipline die je helpt zowel de inhoud van het gesprek, als de wijze van het gesprek volgens dialoog principes vorm te geven. Je kan met deze app alleen en/of samen het gesprek over een te nemen (of genomen) stap voorbereiden en inzetten. De app introduceert en ondersteunt de resultaatgerichte dialoog en helpt zo samenwerken productiever en prettiger te maken.