17 Nov

Door

Dominee Kroese: Samen de worsteling productiever maken

November 17, 2014 | By |

Meer inzicht dankzij de STAP-dialoog

Henk Kroese, dominee in Wijk bij Duurstede, aan het woord over hoe hij in gesprek met John van Balen STAPsgewijs tot meer inzicht kwam zonder directe oplossingen.

“In de vijfentwintig jaar dat ik predikant ben van de protestantse kerk heb ik te maken met een krimpende en vergrijzende gemeente. We hebben als kerkgemeenschap al heel veel nagedacht over de oorzaken: het Godsbesef is ‘verdampt’ onder invloed van allerlei ontwikkelingen; het goede van individualisering heeft ons onverschilliger gemaakt ten opzichte van het goede van gemeenschap; het ideaal van persoonlijke vrijheid maakt ons kopschuw voor bindingen; kerk en traditie hebben aan relevantie ingeboet; mensen shoppen zo nodig hun eigen religie bij elkaar, etc.

Als gevolg van dit alles leidt de kerk aan identiteitsverlies. We zijn niet meer wat we waren; minder groot, minder belangrijk, minder gewenst. Dat brengt crisis-gevoelens mee en het vraagt om zelfreflectie. Wat hebben we verkeerd gedaan? Wie zijn we? Waar moet het heen? Bovendien dwingt de materiële situatie ons tot veranderingen: het aantal vrijwilligers en de financiële middelen nemen af. Kerken worden gesloten.

Vandaar dat ik John van Balen vroeg mij STAPsgewijs te begeleiden in mijn zelfreflectie en in mijn nadenken over ons functioneren als kerk. Onder het motto ‘Wie doet wat ‘ie deed, krijgt wat ‘ie kreeg’, stimuleerde hij mij om na te denken over ons functioneren als kerk. Wat is de kracht van bijbelse verhalen, van liturgie en gemeenschap? En waar zitten de zwakke plekken? Wat heb je te bieden als gemeente, en als predikant?

Mijn expertise is kennis van de christelijke traditie en het vermogen daar woorden aan te geven in steeds andere situaties: in persoonlijke gesprekken en op bijeenkomsten, in crisissituaties en op zondagmorgen. In al deze omstandigheden word ik gedragen door geloof: ik vertrouw mij met vallen en opstaan toe aan de God van de bijbel, en aan zijn liefde. Ik beleef het als een voorrecht om aan dat geloof deel te hebben. Ik merk in de praktijk dat het mensen rust geeft. Dat het mensen kan ontspannen en bevestigen in hun bestaan. In een wereld waarin angst en onvrede, schuld en eenzaamheid alledaagse problemen zijn, maakt het hen verantwoordelijk, zonder hen te overvragen, en schenkt hen hoop en vertrouwen. Voor mij is het verhaal van Jezus Christus een goed bericht. Maar ik moet onder ogen zien dat het bericht steeds minder mensen motiveert om naar een kerk te komen, of bij een kerkelijke gemeenschap te willen horen.

De vraag die me bezighield was: hoe kan ik zorgen dat die boodschap weer áánkomt. Hoe bereiken we de mensen? Voor ons werd duidelijk dat gesprek daarbij een centrale rol moet spelen. Er moet meer ruimte worden gemaakt voor dialoog. Niet het droppen van een boodschap, maar het samen zoeken naar een antwoord op vragen waar het (samen-)leven ons voor stelt. Dat zal kerk en mensen misschien weer ‘on speaking terms’ brengen. De mensen moeten zich in hun vragen erkend en gehoord weten. Dan pas kan er ook weer interesse ontstaan voor wat de kerk te zeggen heeft (de boodschap). “Als je samen op zoek gaat ontstaat er synergie, komt de Heer je helpen”, zei John. 

Hoe word je als kerk in dit opzicht klantvriendelijker? Dat vraagt een hele cultuuromslag. Wij mogen als kerk niet binnen de kerkmuren blijven zitten. We moeten onze comfortzone verlaten en het gesprek zoeken met de mensen ‘buiten’ (‘Being church anywhere…’). We moeten onze zekerheden op het spel durven zetten omwille van het gesprek met – en de relatie tot anderen. We zijn toe aan een andere wereld voorbij de individualisering (geloof is een privézaak) en de vrijblijvendheid (iets is nog niet waar, omdat het voor mij waar is).

Dat vraagt om een open gesprek, waarin niemand de waarheid in pacht heeft. Het vraagt ook om bewustwording: wat geloof ik nou éigenlijk? Doet God ertoe in mijn leven? En ja, wat dan? Geloof kan in een open gesprek haar waarde bewijzen, maar ook door de mand vallen.

Wat kan ik als predikant aan zo’n cultuuromslag bijdragen? Veel meer inzetten op de dialoog. Actiever op zoek gaan naar het gesprek met mensen buiten de kerk. Participatie stimuleren van kerkelijke mensen bij niet-kerkelijke activiteiten, en omgekeerd. En ook in mijn preken meer ruimte maken voor de vragen en verlegenheden van het geloof. Vorming van gemeenteleden op het gebied van geloofsbewustwording: wie zichzelf niet kent, kan niet meedoen in het gesprek over geloofszaken. En er voor pleiten dat de kerkenraad geld vrij maakt voor dit soort activiteiten. Hen daartoe uitdagen.

Het zal duidelijk zijn: ik ben door de STAPsgewijze gesprekken met John niet van een probleem verlost, maar hij heeft me geholpen er beter zicht op te krijgen.