04 Jun

Door

Gebruik je hersens eens niet

June 4, 2015 | By |

Wat nu als ‘weten’ niet alleen een ‘hoofd’ zaak is?

Wij leren wat af gedurende ons leven. We zijn altijd maar bezig om ons hoofd te gebruiken: “gebruik je hersens!”. We lossen lastige situaties op met ons hoofd. Op basis van onze intelligentie, van onze kennis en van onze ervaring die allemaal daar zijn opgeslagen en beschikbaar zijn. Denken we.

In mijn optiek is dat grappige stel hersens van ons niet de enige plek van weten en kennen. Toegegeven: ik heb veel bewondering voor hoe we door alle generaties mensheid heen dat instrument hebben vervolmaakt en hoeveel macht het heeft gekregen. Wij en onze voorgangers hebben gemaakt dat ik dit schrijf en jij dit straks leest. Hoe geweldig is dat? Maar het is niet het enige instrument dat we hebben.

Mensen gebruiken in lastige situaties meer dan hun hoofd. Ze zetten in ieder geval hun hart in, misschien ook hun buik en vaak ook hun handen. In ons hoofd knippen we die systemen los. En we hangen erg aan feiten. Vastgestelde cijfers, statistiek, onderzoeksconclusies. Dat is vaak de enige waarheid. Cogito ergo sum.

Maar ik ‘denk’ dat wij hoofd, hart en handen kunnen laten samenwerken. Het zijn systemen die nauw met elkaar verbonden zijn en onze aandacht vragen voor hun inbreng. Maar soms zo subtiel dat we het niet altijd meer ervaren. We hebben afgeleerd even stil te staan en naar het geheel te luisteren. Dat is tijdrovend en vaak ook ongemakkelijk. En dan vallen we maar weer terug op het hoofd alleen.

Ik geloof er heilig in dat ons hart ook heel veel weet. Als we daar iets weten of ervaren, heet het misschien wel ‘voelen’. We voelen dingen aan, bij andere mensen, in lastige situaties. Ik kan soms tijdens een training mensen aankijken en dan vragen: waar gaat het nu werkelijk over wat je nu zegt? Mijn hart werkt daarbij samen met mijn zintuigen: open ogen en oren. Dat levert dan vaak meer inzicht op dan dat prachtige logische verhaal dat eraan voorafging. Waar heeft dat nu mee te maken? Ik was laatst op die prachtige tentoonstelling van de Late Rembrandt. Zag daar opnieuw zijn Joodse Bruidje. Wat grote Kunst met kleine mensen doet. Daar kun je met je kop niet bij, maar wel met je hart. Het is niet de afbeelding van het paar dat de liefde uitstraalt, het is de beschouwer van het schilderij die zelf dat gevoel in zichzelf oproept. Het is niet degene die zijn logische verhaal vertelt, maar de trainer die iets bespeurt met andere systemen dan zijn hoofd en daar lucht aan geeft.

Als kunstschilder ‘weet’ ik met mijn handen. Handelen is keuzes maken. Na handelen weet je of je de juiste keuze gemaakt heb. Deze kleur daar. Past het? Deze streek zo. Die achtergrond. En elke kunstenaar zal je bij bijna elk schilderij iets kunnen vertellen over toeval en hoe dat terug te zien is in zijn werk. Toeval is aan de orde bij elk kunstwerk, hoe methodisch en precies je ook werkt. En dat toeval ontstaat door handelen; experimenteren en goed bevinden. Mag toeval er zijn? Kunnen we nog wat met experimenteren? Beter leren weten door te handelen? We moeten ons goed realiseren dat heel veel mensen alleen op die manier leren.

En vlak de buik niet uit. Het weten van de buik duiden we vaak aan met het woord ‘intuïtie’. Daarover zijn dikke boeken vol geschreven. Ik zie die intuitie als raadgever. Waar het hoofd vooral logica volgt, is de buik in staat om hart-weten en handen-weten allemaal aan te horen en dan raad te geven. De buik observeert en integreert. En ik denk dat de buik eigenlijk de enige is die werkelijk goede raad kan geven. We hebben onze eigen coach in huis, maar maken vaak geen gebruik van. Luister naar je buikgevoel.

Dit betekent dat ik voor mijn werk met mensen en groepen mensen graag werk met werkvormen, waarbij meerdere vormen van weten worden aangesproken en verbonden. Ik denk dat dat steeds belangrijker wordt in deze tijd. De meeste organisaties hebben een zeer dynamische omgeving waarin mensen steeds sneller moeten weten wat ze gaan doen. Met dat lichamelijk ‘weten’, leren ze op meerdere manieren reflecteren op lastige situaties. Daarmee leren ze zichzelf beter en dieper kennen. Kunnen ze vaak sneller schakelen dan wanneer alleen de hersenen worden gebruikt. Dat soort mensen wil elke organisatie toch?