19 Feb

Door

Poort naar Levenskunst

February 19, 2018 | By |

Inspirerende ontmoeting tijdens een STAP-dialoog kennismakingsbijeenkomst. Gabriël Prinsenberg, autoriteit op het gebied van biografisch werken, deelde met ons zijn inzicht naar aanleiding van zijn kennismaking met de resultaatgerichte dialoog.

Dialoog, Levenskunst en Biografisch werken

- Gabriël Prinsenberg -

“De filosofie van de levenskunst bevestigt de betekenis van het individu, maar de nadruk op het individuele, op de zelfstandigheid van het individu, mag niet worden verward met de versterking van een nieuw individualisme, een gefixeerdheid van het individu op zichzelf. Dit laatste wil de levenskunst niet in de hand werken, niet om morele redenen, maar omdat ze inziet dat alle egocentriciteit domme bekrompenheid is, die de betekenis van het feit dat je op anderen bent aangewezen en in de maatschappij bent ingebed voor de realisering van het individuele leven miskent.”   Wilhelm Schmid

Michel Foucault grijpt met Le souci de soi (de zorg voor zichzelf) terug naar de Oudgriekse traditie van de levenskunst of bestaansesthetiek. Zelfzorg is voor Foucault een houding waarbij het gaat om het vormgeven van het eigen leven, op zo’n manier dat ook de ander altijd in het blikveld wordt meegenomen. Zelfzorg is ook zorg voor de ander en voor het samenleven met anderen, waardoor het gevaar dat individualisme ontaardt in egoïstische zelfzucht zoveel mogelijk wordt voorkomen.

Wie ben ik? Waar ben ik?
Een belangrijke basis van de levenskunst is de scholing door middel van zelfkennis. Dat denken we al gauw in de hand te hebben, want we willen allemaal graag authentiek en onafhankelijk zijn, maar zonder dat we er erg in hebben laten we ons meeslepen door de ‘markt van welzijn en geluk’. Voor zelfkennis is vooral aandacht en tijd nodig, bijvoorbeeld door echt contact met anderen, dierbaren en vrienden die ons durven spiegelen, mensen die echt luisteren naar ons verhaal. Na de zelfkennis komt het maken van keuzes, het oefenen en het leven naar je echte wensen. Soms is hier een professionele gesprekspartner bij nodig.

Biografisch werken
Een van de mogelijkheden om de levenskunst concreet in praktijk te brengen is het biografisch werken, een methode waarin de levensloop en het levensverhaal alle aandacht krijgen. Door het werken met deze thema’s worden de kansen versterkt om de eigen individuele mogelijkheden te onderzoeken, maar vooral te ontwikkelen. Het is zeker te danken aan de specifieke werkwijze van het biografisch werken, dat in de laatste decennia in allerlei varianten voor even zovele doelstellingen is ingeburgerd. We komen deze werkwijze tegen onder diverse namen zoals biografische consultatie, biografiecounseling, biografiek, levensloopkunde.

Niet alleen voor ouderen onder ons, die wellicht in hun levensopvattingen verschillende denkbeelden en manieren van leven hebben zien voorbijgaan, maar ook voor jongeren die daar mee worstelen is het een kunst om gedurende de uitwerking van de eigen keuzebiografie (het werken áán en geregeld reflecteren óver de eigen levensgeschiedenis) verbinding te leggen met niet alleen het aloude thema ‘Wie ben ik?’ maar ook het ‘Waar ben ik?’ niet te vergeten. In welke situatie bevind ik mij en met wie heb ik te maken? Dat betekent verbinding leggen met datgene wat wezenlijk voor mij is, existentieel. ‘De omhelzing van de grond van het bestaan’, zoals ik dat graag noem.

Vanuit deze optiek heb ik veel waardering voor het concept van de STAP-dialoog. Het is nodig om samen de vaardigheid te ontwikkelen en te onderhouden om telkens weer deze twee vragen aan de orde te stellen: Wie ben ik? Waar ben ik? De STAP-dialoogvragen sluiten niet alleen aan bij deze vragen. Ze doen me ook denken aan de vragen die Foucault koppelt aan levenskunst. Hij stelt dat we in deze postmoderne tijd vaardig moeten zijn in het beantwoorden van 4 vragen. Deze zouden we steeds weer moeten stellen aan ons zelf willen we niet door de omstandigheden worden geleefd:

Waar bevind ik me?
Waar wil ik me mee bezig houden?
Wat wil ik tot stand brengen in dit leven?
Welke consequenties aanvaard ik dan?

Het zijn de STAP vragen, het onderscheid tussen werk en privé is dan minder relevant. Zo vormt de STAP-dialoog een opstap van werkkunst naar levenskunst.

Over de auteur
Gabriël Prinsenberg zet zich sinds de jaren tachtig intensief in het biografisch leren en werken als een methode voor onderwijs, vormingswerk en hulpverlening te introduceren. Hij is nu verbonden aan Instituut Labyrint, zie www.biografischwerken.blogspot.nl. Hij schreef o.a. Biografisch leren en werken en In de middag van het leven. Over het belang van het levensverhaal voor de derde leeftijd.