05 Jun

Door

Slob moet aan de bron beginnen: Dialoog gespreksstijl van NL!

June 5, 2018 | By |

Werken aan de bron van de rivier, scheelt heel veel werk aan de monding.

“We willen allemaal dialoog en verbinding”, schrijft Bas Heijne, columnist van NRC, in zijn stuk ‘Gevoel en onbehagen‘, “maar o wee als iemand er werk van maakt. Dan kan hij/zij rekenen op de hoon van de twee of meerdere partijen die zijn ontstaan en zichzelf in stand willen houden”. Wie herkent dit? Als je zelf gewend bent vaker aan het langste eind te trekken in een discussie, waarom zou je dan de dialoog stimuleren? Dan moet je wel echt de voordelen kennen.

Een dialoog plaatst vraagstukken en mensen naast elkaar in plaats van tegenover elkaar. Dialogen helpen onder meer te herkennen waar jezelf een rol speelt in een probleem en stellen je open voor meer dan je eigen oplossing. Het is bij uitstek de communicatievorm die mensen met verschillende belevingen bij elkaar brengt en helpt collectieve intelligentie aan te boren. Voor samenleven, samen produceren en samen leren is het noodzakelijk dat het onze voorkeurs gespreksvorm wordt. Het begrip dialoog dreigt echter te devalueren, voordat het goed en wel tussen onze oren zit! Daarom is beginnen aan de bron van groot belang.

SAMENLEVEN
De roep om de dialoog is in de samenleving steeds vaker te horen. Het dreigt te verworden tot een routinematige, soms loze kreet van bestuurders en politici. Zij realiseren zich onvoldoende de werkelijke lading van hun eigen oproep. Laatst ontving ik een uitnodiging voor een dialoog georganiseerd door een ministerie met in één zin zowel het woord dialoog als discussie, terwijl beide keren het eerste werd bedoeld. De kennis van het begrip dialoog is doorgaans te gering om te begrijpen waarom de behoefte aan deze gespreksdiscipline urgent is. Het dreigt een modewoord te worden met de beperkte betekenis van de Dikke van Dale; “tweegesprek”. Maar een dreiging is ook een kans. Als we al die oproepers tot dialoog nu eens bewuster maken van de kenmerken van hun vaak dringende uitnodiging, dan kunnen we degenen die nog niet roepen ook gelijk meenemen.

De dialoog met kenmerken als oordeel uitstellen, luisteren, vanuit jezelf spreken en respect, is hard nodig om sociale samenhang te versterken. Met die doelstelling is destijds ook de Stichting Nederland in Dialoog ontstaan. Als reactie op 9/11 en versterkt door de moorden op Pim Fortuyn en Theo van Gogh. Zij bezinnen zich nu over de gewenste effecten en vormen die nodig zijn om verder te komen. Er is meer nodig dan de Week van de Dialoog die zij jaarlijks in zo’n 100 gemeenten organiseren.

Hoe geven we tegenwicht aan het koesteren van discussie, debat en overtuigen in de raadszaal, in de tweede kamer, in het onderwijs, in de preek, in de sociale media en op het werk? Systemen en instituten houden ons te stevig in de gespreksdiscipline van de discussie, debat en overtuigen en maken daarbij tegelijk de noodzaak van dialoog duidelijk. De tegenkracht die nodig is zal bewuster moeten worden ontwikkeld. Want veranderen van gespreksstijl valt niet mee. Aanleren aan de bron voorkomt dat je moet veranderen.

SAMEN PRODUCEREN
Zal de economische noodzaak dan gaan helpen? In het huidige ideeën tijdperk vraagt samenwerken namelijk ook dringend om de dialoog. In veel organisaties is het de kritische succesfactor voor de concurrentiepositie. Ook in veranderliteratuur wordt het belang van de de dialoog nadrukkelijk genoemd. De toenemende inzet van appreciative inquiry, de socratische dialoog, de koerskaart, de resultaatgerichte dialoog zijn sprekende voorbeelden. Wanneer je zelforganisatie, co-creatie en participatie wilt, is dialoog niet meer vrijblijvend. Daarom hebben we professionals nodig die bedrijven helpen om de dialoog als gespreksdiscipline de plek te geven die het verdient. Het zou natuurlijk beter zijn wanneer niet alleen debat en overtuigen, maar ook dialogische vaardigheden worden gevraagd in vacatures. Dan realiseer je je hoe belangrijk het is om aan de werkelijke bron, het onderwijs, te beginnen.

SAMEN LEREN
In mei 2017 verscheen het wetenschappelijk rapport ‘21e-eeuwse vaardigheden: achtergronden en onderwijs implicaties‘ van de Open Universiteit als inspiratiebron voor leraren. Marjan Vermeulen en Emmy Vrieling geven in dit waardevol document antwoord op 17 vragen over welke vaardigheden nodig zijn in de complexiteit en dynamiek van de huidige kennismaatschappij.  Zij geven inzicht waarom communicatiestijlen in teams voorwaardelijk zijn, maar in het rapport geen woord over de dialoog. Er is weliswaar geen wetenschappelijk rapport nodig om te zien dat aandacht voor de dialoog noodzakelijk is, maar zodra het een gezaghebbende bron wordt, is het wel handig. Nu moeten leerkrachten die de dialoog zien als 21e eeuwse vaardigheid, hier tegen de verdrukking betekenis aan geven. Oefenen in debatteren is onderdeel van het lesprogramma en verplicht ingeroosterd. Dialoogvaardigheden leren staat niet in het curriculum. Gemotiveerde docenten vinden creatief een uitweg bij maatschappijleer, maar tot nu is deelname wel vrijwillig.

Mooi voorbeeld hiervan is de opleiding tot junior dialoog begeleider op de middelbare school in Wijk bij Duurstede. Gesteund door vrijwilligers uit de Wijkse gemeenschap geeft Ineke Moorthaemer hier voor het vijfde jaar dialoogtraining aan leerlingen als onderdeel van maatschappijleer. Gemiddeld zijn er zo’n 20 leerlingen die zich vrijwillig aanmelden. De junior begeleider oefent de principes en sluit de training af met het begeleiden van een dialoog met leeftijdsgenoten van school. Zo ervaren toch weer ruim honderd kinderen het verschil in verbinding en sfeer als ze de dialoog hanteren i.p.v. discussie en overtuigen.

Het gaat niet meer om het aanleren van inhoud en gedrag, maar om het snel kunnen leren van steeds weer nieuwe inhoud en nieuw gedrag, oftewel leren te leren. Willen we lerend samenleven dan zijn dialogische vaardigheden noodzakelijk. En werken aan de bron van de rivier, scheelt heel veel werk aan de monding.

Minister Arie Slob maakt zich zorgen over actief burgerschap en sociale integratie. Hij wil daarom de lessen burgerschap minder vrijblijvend maken met aandacht voor democratie en rechtstaat, zoals 5 juni in Trouw werd gemeld. Dan hoop ik dat er minder debat en meer dialoog wordt opgenomen in het curriculum. Tot die tijd helpen we graag leerkrachten, bestuurders, professionals, managers, ambtenaren en iedereen die de dialoog wil inzetten met trainingen.

Neem voor een proefles dialoog contact met ons op via info@stapdialoog.nl